PostgreSQL Transaction Nedir? COMMIT, ROLLBACK ve SAVEPOINT

1. PostgreSQL Transaction Nedir?

Transaction, veritabanına gönderdiğiniz ardışık SQL sorgularının bir paket halinde çalıştırılmasıdır. Bu sorgu paketindeki işlemlerden biri bile başarısız olursa, paket içindeki başarılı olan diğer tüm sorgular da iptal edilir. ACID (Atomicity, Consistency, Isolation, Durability) prensiplerinin temelini oluşturur.

2. Temel Transaction Komutları

• BEGIN; (veya START TRANSACTION;): Veritabanına yeni bir işlem bloğunun başladığını haber verir. Auto-commit özelliğini geçici olarak durdurur.
• COMMIT;: İşlem bloğundaki tüm sorguların hatasız çalıştığını onaylar ve verileri diske kalıcı olarak yazar.
• ROLLBACK;: Hata durumunda işlemi iptal eder ve BEGIN komutundan önceki veritabanı haline geri döner.

3. Transaction İzolasyon Seviyeleri (Isolation Levels)

Veritabanında aynı anda (eşzamanlı) binlerce transaction çalışabilir. Bu transaction'ların birbirlerinin okuduğu veya yazdığı verilere ne kadar müdahale edebileceğini belirleyen 3 temel seviye vardır:

• READ COMMITTED (Varsayılan): Bir transaction, sadece diğer transaction'lar tarafından COMMIT edilmiş (onaylanmış) verileri görebilir. Dirty Read (Kirli okuma) engellenir.
• REPEATABLE READ: Transaction başladığı andaki veritabanı anlık görüntüsünü (Snapshot) kullanır. Dışarıda başka veriler değişip onaylansa bile, bu transaction kendi içindeki okumalarda hep aynı sonucu görür.
• SERIALIZABLE: En katı (ve en yavaş) seviyedir. Tüm eşzamanlı transaction'ları sanki sırayla, arka arkaya (seri) çalışıyormuş gibi kilitler. Olası tüm veri anormalliklerini (Phantom Reads vb.) önler.

4. SAVEPOINT Nedir ve Nasıl Kullanılır?

Bazen 10 adımlık devasa bir transaction yürütürken 9. adımda bir hata alırsınız. Sırf 9. adım hatalı diye ilk 8 adımı da kaybetmek istemiyorsanız SAVEPOINT kullanmalısınız. Savepoint, transaction içine koyduğunuz "Kayıt Noktalarıdır".

BEGIN;
-- Bazı işlemler yapıldı...
SAVEPOINT adim_1_kaydi;
-- Riskli işlemler yapılıyor...
ROLLBACK TO adim_1_kaydi; -- Hata çıkarsa işlemi en başa değil, adim_1_kaydi'na kadar geri alır.
COMMIT;

5. Adım Adım Transaction Örneği (Banka Transferi)

A kişisinin B kişisine para gönderdiği bir senaryoyu canlandıralım:

BEGIN;

-- 1. Adım: A'nın hesabından parayı düş
UPDATE hesaplar 
SET bakiye = bakiye - 1000 
WHERE musteri = 'A_Kişisi';

-- İşi sağlama almak için kayıt noktası oluştur
SAVEPOINT bakiye_dusuldu;

-- 2. Adım: B'nin hesabına parayı ekle (Ancak B'nin hesabı kapalıysa hata verir!)
UPDATE hesaplar 
SET bakiye = bakiye + 1000 
WHERE musteri = 'B_Kişisi';

-- 3. Adım: Eğer 2. Adımda hata çıkarsa:
ROLLBACK TO bakiye_dusuldu;

-- Hata sonrası parayı güvenli olan C kişisine yollayalım
UPDATE hesaplar 
SET bakiye = bakiye + 1000 
WHERE musteri = 'C_Kişisi';

-- Her şey yolundaysa işlemi kalıcı yap!
COMMIT;

6. Two-Phase Commit (2PC) Nedir?

PostgreSQL, dağıtık veritabanı sistemlerinde (Mikroservisler arası) işlem bütünlüğünü sağlamak için İki Aşamalı Onay (2PC) mekanizmasını destekler. İşlem önce hazırlanır, diğer tüm veritabanları onay verirse kalıcı hale getirilir.

PREPARE TRANSACTION 'transfer_islemi_123';
-- Eğer her sunucu "Hazırım" derse:
COMMIT PREPARED 'transfer_islemi_123';
-- Eğer bir sunucu bile hata verirse:
ROLLBACK PREPARED 'transfer_islemi_123';

7. Sık Yapılan Transaction Hataları

• Açık Bırakmak (Idle in Transaction): BEGIN yazıp COMMIT veya ROLLBACK yazmayı unutmak. Bu durum veritabanındaki tabloları kilitler ve sistemi felç eder.
• Mantık Hatası: İşlemlerden biri hata verdiğinde (Örn: Division by zero) hala COMMIT komutunu çalıştırmaya çalışmak (PostgreSQL bunu reddedecek ve işlemi iptal edecektir).
• Aşırı Uzun Transaction: Yüz binlerce satırı etkileyen UPDATE işlemlerini tek bir devasa transaction içine sokarak veritabanı kilitlerini (Lock) uzun süre işgal etmek.

Sonuç

PostgreSQL Transaction yönetimi, güvenli ve tutarlı (ACID) uygulamalar geliştirmenin en büyük anahtarıdır. Hata (Exception) fırlatıldığında ROLLBACK yapmak veya karmaşık akışlarda SAVEPOINT kullanmak, sizi ileride saatlerce sürecek veri düzeltme mesailerinden kurtaracaktır. Veritabanınızın kalbi olan bu yapıları tüm Spring Boot veya Node.js projelerinizde (@Transactional) bilinçli bir şekilde kullanmayı unutmayın.